Erkek çocuklarýn oynadýðý bir oyundur. Bademle oynanýr. Herkes belli sayýda badem alýr.Yere oyuncular kadar sýralý çukur açýlýr. Belli bir atýþma yeri iþaretlenir. Herkes tek tek avucuna belli sayýda bademi alýp çukura atar.Anlaþmaya göre ya en çok sayýda, yahut da çift sayýda bademi çukura atan ebe olur. Çukurlarýn baþýnda durur. Diðerleri bademleri atmaya devam ederler, iler atýþta yine anlaþmaya göre ya çukur dýþýnda kalan badem kadar alýr, yahut da tek atmýþsa o bademler kadar badem öder. Oyun böylece devam eder. Bademleri tükenen kiþi oyundan çýkar.

Oðuz M. Yorgancýoðlu "Kýbrýs Türk Folkloru" (2000) Kitabý
http://kibrisabakis.com/kbakis/content/view/316/94/

Not: Bu oyunun uzak geçmiþimizdeki mangaa oyunu ile ilgisi olduðunu düþünüyorum. Arslan Küçükyýldýz

Tespi aðacýnýn tespih büyüklüðündeki tohumlarýna "geviþ" denir. Bununla oynanan oyunun adý da geviþdir. En az iki kiþi ile oynanýr. 3-4 kiþi ile oynandýðý da olur. Ýki kiþilik oyunda; karþýlýklý oturulur, herkesin 27 þer adet geviþi olur. Bunlarý dokuzar, dokuzar küçük yalaklara koyarlar ve bu yalaklara ev denir. Yalaklarýn arasýndaki mesafe 10 cm civarýnda olur. Oyunculardan birisi bir elinin beþ parmaðýný açarak evlerin ortasýna koyar ve "Gailem kaçtan" der; diðeri ise genellikle "sað baþtan on beþten" der. Sað baþtan itibaren evler üzerinde on beþe kadar sayýlýr ve sayma iþi hangi evin üzerinde sona ererse oradan baþlanýr. Oyunun baþlamasýna göçme denir. Oyuna baþlayan bulunulan evden baþlamak üzere, her eve birer tane geviþ koymak suretiyle o evin geviþlerini sýra ile daðýtýr. Son geviþin düþtüðü yerdeki geviþ sayýsý sayýlýr bu sayý iki veya dört ise alýnýr. Sonra rakibi istediði bir evi göçer, burada amaç son geviþin düþtüðü evdeki geviþleri almak suretiyle çok geviþ toplamaktýr. Bu böyle devam ettikten sonra evlerde geviþ kalmaz. Herkes elindeki geviþi dokuzarlý gruplara ayýrarak tekrar evlerine yerleþtirir. Geviþ sayýsý 27'den az olanlar oyuna yenik olarak baþlar. 9'ar olan evleri tamamlar geri kalaný da 9'dan az olarak bir eve koyar. Bu eksik olan evdeki geviþ sayýsý bir tane ise oðlu oldu, yedi ve daha az ise kýzý oldu denir, sekiz ise rakip oyuncu tarafýndan 9'a tamamlanýr. Oðlan evinin üzerine bir ayakkabý konur, içerideki geviþ sayýsýný gizlemek amacýyla yapýlmýþtýr. Eðer göçmeler sýrasýnda son geviþ oðul buluna evin üzerinde biter ise, evdeki geviþ sayýlýr, tek ise dokunulmaz ,çift ise rakip oyuncu o evdeki, geviþin hepsini alýr ve o eve geviþ konmaz ve ev "kör oldu" denir. Oðul sahibinin böyle bir hakký yoktur. Oyun bitinceye kadar oðul sahibinin evi körlenmezse oradaki geviþlerin tamamý o oyuncunun olur.

Kýz olan evin üzerine de bir ayakkabý konur. Göçmeler sýrasýnda o evde biten her göç sonunda geviþler sayýlýr çift ise yarýsý alýnýr. Genellikle oðul olmak tercih edilir. Kýz olan eve son geviþin düþmesine kýza basma denir. Bu kýzý olan oyuncu için üzücü bir durumdur.

http://www.andirinli.org/kultur/oyunlar.asp

 Ýki oyuncuyla oynanýr. Yere dört tane delik açýlýr. Bunlardan iki delik bir oyuncunun diðer iki delik diðer oyuncunundur. Her oyuncu on iki taþ alýr ve diðer oyuncunun deliðine taþlarý atar. Oyun sonunda (taþlar bittiðinde), hangi oyuncu rakibin deliðine daha fazla taþ isabet ettirebildiyse oyunun galibi olmuþtur.

http://www.adilcevaz.net/kategori2goster.asp?id=304

Gaziantep haber - Gaziantep

26 Mart 2005, Cumartesi

Murat GÜREÞ

Amerika'da sanayi devrimi ile birlikte hayata geçirilen çocuk müzelerini araþtýran, Yard. Doç. Dr. Eyüp Ay ile ülke gündeminden düþmeyen çocuk, sokakta çalýþan ve madde baðýmlýsý olan çocuklarýn rehabilitasyonu konusunda geliþtirdiði Çocuk Müzesi Projesi hakkýnda konuþtuk.

……….

Geleneksel aile yapýsýndan modern aile yapýsýna geçiþte bazý çözülmelerin olduðunu söylediniz. Bu kapsamda gözlemleriniz nedir? Örneðin çocuklar dün ne yapýyordu? bugün ne yapýyor?

Ýlginç bir þey söyleyeyim size, 2002 yýlýnda Þanlýurfa'da arkeolojik bir kazý yapýyorduk. Üç beþ çadýr kurarak göçebe yaþayan bir aileye rastladýk. Çocuklar "mangalan" diye bir oyun oynuyorlardý. Oyunu görür görmez aklýma geldi. Sümer döneminde yani M.Ö. 3 bin 500'lerde oynanan bir oyundu bu. Sümer Kral mezarlarýnda oyun tahtasý olarak hatýrlýyoruz bunu. 5 bin 500 yýl öncesine ait bu oyunun bir göçebe topluluk tarafýndan oynandýðýný gördüm. Araþtýrmalar sonucu mangalanýn Konya ve çevresinde de hatta Afrika'da oynandýðýný öðrendim. Detaylarýný hatýrlamýyorum ama, 8-9 adet yuvarlak çukurlar var. Simetrik olarak 18 adet yuvarlak çukur bu. 99 taþ kullanýlýyor. Taþlar ikiye bölünüyor. Bir kýsmý ortak çukurda bulunuyor. Tavladaki zara benzer bir aletle sayý atýlýyor. Kapý açma, kapý kapatma gibi hamleler var. Yani anlayacaðýnýz ciddi bir strateji gerektiren bir oyun mangalan. Kýsaca þunu demek istiyorum :

Geleneksel toplumda oyunlar uzun sürelidir. Binlerce yýl ayný oyun oynanýr. Farklý yada benzer araçlarla. Bu bir geleneðin devamý açýsýndan son derece önemlidir.

…..

www.bianet.org/bianet/kategori/cocuk/57518/cocuk-muzesi-projesi

Bir yamaca iki kiþi karþýlýklý beþ küçük çukur açar. Oyuncular çukurlarýnýn tarafýna uzanýrlar.Sayýsý belli  küçük çakýl taþlarýný taraflar sýrayla kendi çukurlarýndan baþlayarak  kuyulara aktarmaya baþlar  .Sýrayla her çukurdan alýnan taþlar diðer çukurlara aktarýlýr. Buna göçürme denir.Elindeki taþý biten oyuncu hamlesini kaldýðý yerden rakibine devreder.Ve bu surette taþlar devrederek tek kuyuda toplanmaya çalýþýlýnýr.Ýlk toplayan kiþi oyunu kazanýr.

Bu oyunu ,Tanrý Daðlarýnda  koyun güden Kýrgýz çobanlarýnýn oynadýðýný bir Tv  belgeselin de  seyredince  hayret etmiþtim. Bir daha Anadolu Türklüðünün kökenini ve canlýlýðýný hayranlýkla takdir etmemek mümkün deðildir.Ne var ki Kýrgýz çobanlarý,toprak da çukur kazmak yerine   oyulmuþ plastik oyun tablalarýný  ekmek  torbalarýnda taþýmak gibi  daha modern  bir izlenim veriyorlardý.Bin yýl  önce Asya’dan kalkýp gelen Toros daðlarýnda ki Türk , bin yýldýr hiç görmediði aralarýnda binlerce kilometrelik  mesafeye  raðmen bin yýl sonra   ayný oyunu Tanrý daðlarýndaki akrabalarýyla týpatýp oynaya biliyordu…

www.burduranbarcik.com/kulturdokusu.htm