KASTAMONU BUDAMIŞ/KUMARA KÖYÜ MANGALA (EMEN) OYNANAN KAYA

2007-10-16 04:03:00

  KASTAMONU BUDAMIŞ KÖYÜ / KUMARA MAHALLESİ'NDE AMEN (EMEN / MANGALA) OYUNU OYNANAN KAYA / Arslan KÜÇÜKYILDIZ Dostlarım, bu bayramda (Ekim 2007 / Ramazan) bizim köye gitmiştim. Köyümüz Kastamonu ili merkez ilçesi Budamış Köyünün Kumara mahallesidir. Eski adıyla Kumara Gariyyesi..Bayram namazı çıkışında bayramlaşmanın bitiminden sonra bir fırsat bulup köyün en yaşlısı olan 1926 doğumlu köy komşumuz Ahmet Eski (Kadıgil’in Hacı Ahmet) ile görüştüm. Kendisine çocukluğunuzda şöyle bir oyun oynar mıydınız diyerek Mangala oyununu tarif ettim. O da eliyle köy camisinin üstündeki kayalığı işaret ederek, “Elbette oynardık, işte şu kayada büyüklerimiz oynardı.” diyerek bana oyunu oynadıkları yeri gösterdi. Hemen gençlerle o kayaya tırmandım ve gerçekten de kayada oyulmuş mangala oyunu zemini mevcuttu. Hacı Ahmet Eski’den oyunun adını, kurallarını sordum. Beş-altı yaşlarında oyunu oynayan büyükleri seyrettiğini, daha sonra da yaşıtlarıyla bu oyunu oynadıklarını, ancak kurallarını ve adını hatırlayamadığını söyledi. Evde 1929 doğumlu ve emekli öğretmen olan Babam Hasan Küçükyıldız’a (Ağacıkzade) oyun hakkındaki sorularımı tekrarladım. Onun hafızası, Ahmet Eski’ye göre daha iyi idi ve oyunun adını hatırladı. “Amen” deniliyormuş. Amen sözünün çelik çomak oyununda da bulunduğunu, kuyu anlamına geldiğini söyledi. Bostanlarda da amen olurmuş. Ertesi günü köy camisinin üstündeki “Amen” oyununun oynandığı kayayı incelemeye gittim. Fotoğraf makinem yanımda yoktu. Kardeşim Hakan’dan cep telefonu kamerasıyla kaya ile birlikte resmimi çekmesini rica ettim. Aşağıda da görülebileceği üzere, görebildiğim... Devamı

MANGALA İÇİN ÇAĞRI

2007-10-08 18:03:00

Arslan KÜÇÜKYILDIZ                           Bugünlerde çok büyük bir meseleyi çözmeye çalışıyorum. Hepinizin yardımına ihtiyacım var. Konumuz, Türk Zekâ oyunlarının hakanı sayılabilecek bir oyun olan Mangala veya Mankala oyunu. Bu oyun, Türkiye ve Türkistan’da çok değişik adlarla bilindiği gibi, Dünyanın da yakından bildiği bir oyun. Maalesef, Türkiye’de, hızlı şehirleşmenin sonucu olsa gerek, neredeyse unutulmuş durumda. Zekâ geliştirmeye o kadar müsait bir oyun ki Avrupa’da ilköğretimde ders olarak okutulması bile düşünülmüş. Oyunu bizden başka herkes biliyor. Daha düne kadar babalarımızın oynadığı bu oyunu, biz birçok zenginliğimizde olduğu gibi bir kenara bırakmışız. Ortaya çıkarılıp yeniden yaygınlaştırılması gerekli olan harika bir oyunumuz. Biz unutulmaya bırakmışken, Avrupa ve Amerikalılar bu oyun üzerinde o kadar çalışmışlar ki, akıllara durgunluk verir. İnternette Mankala veya Mancala, yahut Bantumi olarak bir arama yaparsanız, karşınıza yüzlerce site, makale veya kitap çıkıyor. Oyunu İnternet üzerinde oynayabildiğiniz gibi, bilgisayarınıza indirip öyle de oynayabiliyorsunuz. Cep telefonlarınızda bile bu oyuna rastlamak mümkün. Ne yazık ki, bütün yazılı kaynaklarda oyun, Arap kökenli bir oyun olarak tanıtılıyor. Oyunla ilgili bir haritada Asya, Ortadoğu, Türkiye, Afrika’nın tamamı ve Güney Amerika’nın bir bölümü oyunun oynandığı alan olarak gösteriliyor.             Bir oyun, aynı zaman diliminde dünyanın başka yerlerinde ortaya çıkıp, aynı anda oynanamaz mı? Evet oynanabilir. Ortaya çıkışları birbirinden habersiz de olabilir. Ama isimleri ve kuralları birbirine bu kadar yakın olamaz. Batılılar, “benzer sistemdeki diğer oyunları bu oyunun familyasına dahil edip, oyunun kökenini Araplara mal ederek” Garp kurnazlığı yapmış desek abartmış olmayı... Devamı

GAZİANTEP MANGALASI KURALLARI SAYIN ABDÜLKADİR EVİŞEN'E T

2007-10-04 17:49:00

 Merhaba, Çok kıymetli bir Mangala dostundan, Sayın Abdülkadir Evişen'den 20.9.2007 tarihinde bir mektup aldım. Mektubunda hem kuralları açıklamış, hem de konu ile ilgili olarak Gaziantep Üniversitesi Genel Sekreteri Gonca Tokuz hanımefendi tarafından kaleme alınmış bir makaleyi göndermiş. (Abdülkadir Beyle tanışmamızın hikayesini ayrıca yazacağım) Abdülkadir Evişen Bey, mektubuyla birlikte Gaziantep'te oynanan Mangala oyununda kullanılan taşları da göndermek nezaketinde bulunmuşlar. Kendisini bu güzel oyunumuzu yaşatmaya çalıştığı için tebrik ediyor, zahmetleri için teşekkürler ediyorum. Yaptığı iş okadar büyük ki anlatılamaz. Her türlü takdirin üzerinde bir hizmet ifa etmiştir, etmektedir. Milletimiz ona şükran borçludur, çünkü kaybolan bir milli hazinemizi gün ışığına çıkarmaya çalışmaktadır. Bana yazdığı mektubunun Gaziantep'te oynanan Mangala oyununun kurallarıyla ilgili bölümünü ve sözü edilen makaleyi aşağıda dikkatlerinize sunuyorum.  Arslan Küçükyıldız             ..............            Oyunun kurallarına gelelim.            Fotokopide anlatılan oyun düzeni ekseri doğru olmakla son araştırdığım tespitler ve mantığa uygun halini yazıyorum.A)    Yedişerli iki sıralı gözleri olan bir oyun tahtası seçilir.B)     98 adet it boncuğu (size fazlaca yolluyorum) on dört göze rastgele ve hiçbir göz boş kalmayacak şekilde dağıtılır.C)    Rakip iki oyuncudan birisi avucuna bir miktar taş(it boncuğu) saklayıp “Tek mi, Çift mi?”diye sorar.Karşı taraf ne olduğunu bilirse ... Devamı

Mangala oynayanlar

2007-10-03 17:35:00

http://www.youtube.com/watch?v=YXemR1oW9Vkhttp://www.youtube.com/watch?v=6kyKcjIRzyA&mode=related&search=http://www.youtube.com/watch?v=che_iMVNQew&mode=related&search=http://www.youtube.com/watch?v=jbhtHjCKeIE&mode=related&search=http://www.youtube.com/watch?v=-dJmCIA_9xAhttp://www.youtube.com/watch?v=QSEZkU2mmVY&mode=related&search=http://www.youtube.com/watch?v=V7W1IlIGJeA&mode=related&search=http://www.youtube.com/watch?v=3unacRNGjo8&mode=related&search=  Devamı

MANGALA NASIL YAYGINLAŞIR?

2007-09-27 18:05:00

             Yazan:  Arslan Küçükyıldız                                 Dünyada Mankala veya Mancala olarak tanınan, Türkiye’de ve Türk Dünyasında Mangala, Mankala (Bin Kale?), Kale, Mele, Meneli Taş, Kuyu, Kuytu, Kuytak, Küş veya Güç Oyunu, Emen, Evcik, Altıev, Pıç,  Yalak Göçme, Mere Köçtü, Mele Gayası, Beş Taş, Dokuz Taş, Dokuz Kumalak, Tokuz Korgol, Eson Korgol vb. birbirine yakın adlarla bilinen ve daha düne kadar oynanan oyun, çok eski ve önemli bir zeka oyunudur. Avrupa’da, ilköğretim çağındaki öğrencilere ders olarak okutulması düşünülmüştür. Doç Dr. Abdülvahap Kara bu oyunun 4000 yıllık bir Türk Oyunu olduğunu yazıyor.* Esası çobanlarca yere kazılan belli sayıdaki kuyulara belli sayıda taşların dağıtılmasına dayanıyor. Batılı şarkiyatçılar bizden aldıkları oyunu dünyaya Arap oyunu diye takdim etmişler, oyunun sanayisini kurmuşlar, internette, bilgisayarda oynanabilir hale getirmişlerdir. Mademki bu oyun bizimdir, onu yeniden keşfetmeli, yaygınlaştırmalıyız. Yoksa bu ayıp da bize yeter.   Türk Milletinin binlerce yıllık bir oyunu olan Mangala oyununu ne yazık ki unutmuş bulunuyoruz. Oyunu bizden başka neredeyse bütün milletler bildiği, oynadığı halde biz, oynamadığımız için unuttuk. Oyunu hatırlayan orta kuşak kurallarını bilmiyor, kurallarını da bilen yaşlı kuşak ise gün geçtikçe aramızdan ayrılıyor. Bu gidişle, öz ve öz bizim oyunumuz olan Mangala oyununu kurallarıyla bilenleri bırakın, hatırlayan da kalmayacak. O halde ne yapmalı? Evvela bu oyunun çok farklı adlarla ve farklı biçimlerde Türkiye’nin ve Türk Dünyasının her yerinde oynandığını bilmemiz, oyunu hatırlamamız ve hatırlatmamız lazım. Bu oyunu hatırlattıktan sonra, oyunun o yöredeki adını, kurallarını, malzemelerini ve oyun tahtasını ortaya çıkarmam... Devamı